Αφιερώματα

Μελίνα Μερκούρη, Bella Ciao

Πέρασαν 25 χρόνια από τον θάνατο μιας από τις πιο ξεχωριστές προσωπικότητες του περασμένου αιώνα. Η Μελίνα Μερκούρη ήταν αυτός ο ιδιαίτερος άνθρωπος που κατάφερε να δημιουργήσει φανατικούς θαυμαστές αλλά και φανατικούς εχθρούς. Η συνεισφορά της στον ελληνικό πολιτισμό ήταν τεράστια και από καλλιτεχνική πλευράς αλλά και από πολιτικής. Τόσο σημαντική που η ημέρα του θανάτου της θεσμοθετήθηκε ως ημέρα πολιτισμού και η είσοδος στα μουσεία που ανήκουν στο δημόσιο είναι δωρεάν.

Ήταν η πρώτη Ελληνίδα που κηδεύτηκε με τιμές αρχηγούς κράτους και κηρύχθηκε τριήμερο πένθος στην χώρα μας. Επίσης, μεγάλα θέατρα ανά τον κόσμο όπως το Broadway παρέμειναν κλειστά προς τιμήν της. Ο θάνατος της βύθισε όλο τον πλανήτη στο πένθος, όπως τον σκέπασε με το μεγαλείο της όσο ζούσε.

Ο τίτλος του άρθρου που επέλεξα μόνο τυχαίος δεν ήταν. Τον εμπνεύστηκα από ένα περιστατικό που συνέβη στο Τορίνο της Ιταλίας όταν η Ελλάδα βίωνε την δεύτερη ισοπέδωση του πολιτισμού της μετά τον εμφύλιο, την δικτατορία. Εκεί, θα έδινε ομιλία κατά της χούντας και μια ομάδα υποστηρικτών του φασισμού κινήθηκε εναντίον της με απώτερο σκοπό να την δολοφονήσει. Τότε μια ομάδα ανθρώπων του κομμουνιστικού κόμματος της Ιταλίας δημιούργησε μια ανθρώπινη αλυσίδα γύρω από την Μελίνα τραγουδώντας όλοι μαζί το αντιστασιακό τραγούδι Bella Ciao. Όπως ήταν αναμενόμενο οι φασίστες τράπηκαν σε φυγή. Αυτή ήταν η δεύτερη απόπειρα που είχε γίνει εις βάρος της Μελίνας καθώς με βόμβα είχαν προσπαθήσει και το 1969 στην Γένοβα να την δολοφονήσουν. Οι φασίστες στην Ελλάδα επειδή ήταν πολύ πατριώτες και δεν άντεχαν μια Ελληνίδα με παγκόσμιο βεληνεκές να διαδίδει τον πολιτισμό σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης αφαίρεσαν την ελληνική ιθαγένεια από την Μελίνα Μερκούρη μιας και με τις δολοφονίες μόνο επί ελληνικού εδάφους τα κατάφερναν.

Η Μελίνα Μερκούρη κατηγορήθηκε από πολλούς για τη στάση της κατά την διάρκεια της Κατοχής από τους Ναζί. Ήταν παντρεμένη με τον πλούσιο κτηματία Χαροκόπο και ζούσε μέσα στην πολυτέλεια την ίδια στιγμή που ο υπόλοιπος κόσμος λιμοκτονούσε. Εκείνη είχε μιλήσει σε συνεντεύξεις της για εκείνη την περίοδο καθώς και στην αυτοβιογραφία της ”Γεννήθηκα Ελληνίδα” και μίλησε για τις τύψεις που είχε για την τότε περίοδο γιατί ήταν ιδιωτικά τολμηρή και όχι για την Ελλάδα. Ο Λυκούργος Καλλέργης που ήταν μέλος της αντιστασιακής οργάνωσης του Ε.Α.Μ. εκείνη την περίοδο είχε μιλήσει για την βοήθεια που είχε προσφέρει η Μελίνα Μερκούρη στην Αντίσταση τόσο οικονομική όσο και με την μορφή τροφίμων και φιλοξενίας προσπαθώντας να μην γίνει αντιληπτή από τους Κατακτητές. Εξάλλου και ο ίδιος της ο αδερφός ήταν μέλος της Αντίστασης.

Η συνεισφορά της στην Τέχνη τόσο στο Θέατρο όσο και στον Κινηματογράφο ξεκινάει το 1944. Αφού θα κάνει πάνω από 10 παραστάσεις μέχρι το 1950 και θα συνεργαστεί ακόμη και με το απαγορευμένο για τους ηθοποιούς του Εθνικού, Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, θα ξεκινήσει το 1951 την συνεργασία της και με την Γαλλική θεατρική σκηνή όπου έγινε η μούσα του συγγραφέα Μαρσέλ Ασάρ.

Την δεκαετία του ’60 ξεκινάει την περιοδεία της στην Αμερική παίζοντας για πολλά χρόνια σε όλες τις πολιτείες το ‘‘Illya Darling” μια διασκευή του ”Ποτέ την Κυριακή” που της είχε χαρίσει παγκόσμια αναγνώριση. Για το ”Ποτέ την Κυριακή” είχε κερδίσει το πρώτο βραβείο γυναικείας ερμηνείας στο φεστιβάλ των Κανών και ήταν υποψήφια για Όσκαρ χάνοντας όμως από την Ελίζαμπεθ Τέιλορ. Ήταν τρεις φορές υποψήφια για βραβείο στο φεστιβάλ των Κανών και για βραβεία BAFTA.

Επίσης η πολυτάλαντη Μελίνα είχε χαρίσει την φωνή της σε πάρα πολλές επιτυχίες μεγάλων συνθετών όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Σταύρος Ξαρχάκος κ.α καθώς επίσης και για ξένους συνθέτες όπως ο Κουρτ Βάιλ και ο Μπέρτολτ Μπρεχτ. Συμμετείχε και σε μια σειρα ντοκιμαντέρ του BBC γυρνώντας το επεισόδιο με τίτλο: ”Η Ελλάδα της Μελίνας”.

Στην πολιτική σκηνή της χώρας εμφανίστηκε μετά την πτώση της δικτατορίας με το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου και το 1977 εκλέγεται βουλευτής. Ήταν η μακροβιότερη υπουργός πολιτισμού, την οποία θέση κράτησε για μια δεκαετία, δίνοντας της έτσι την ευκαιρία να οργανώσει εκστρατεία για την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα. Λόγω της διεθνής της φήμης και αποδοχής η εκστρατεία είχε μεγάλη απήχηση και σε συνδυασμό με τον δυναμισμό της κατάφερε να αφυπνίσει την διεθνή κοινότητα για το θέμα των κλεμμένων μαρμάρων. Ήταν η δημιουργός των ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ με σκοπό την πολιτιστική ανάπτυξη της περιφέρειας αλλά επίσης και τον θεσμό των πολιτιστικών πρωτευουσών της Ευρώπης με πρώτη πόλη να ανακηρύσσεται η Αθήνα το 1985.

Δυστυχώς, όμως η Μελίνα Μερκούρη πάλευε χρόνια με τον καρκίνο και δεν την άφησε να υλοποιήσει και να πραγματοποιήσει πολλά όνειρα της. Όπως την εισαγωγή του πολιτισμού και της θεατρικής αγωγής στα σχολεία, την δημιουργία ενιαίου αρχαιολογικό πάρκου στο κέντρο της Αθήνας καθώς και την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα αν και για το τελευταίο η μελέτη που είχε κάνει για την δημιουργία του μουσείου της Ακρόπολης και συνάμα την επιστροφή των μαρμάρων πραγματοποιήθηκε ύστερα από 15 χρόνια αλλά δυστυχώς τα μάρμαρα παρέμειναν στο βρετανικό μουσείο καθώς οι Βρετανοί αθέτησαν την υπόσχεση τους ότι με την δημιουργία του μουσείου θα επέστρεφαν τα μάρμαρα στην Ελλάδα.

Η προσφορά της στον πολιτισμό δημιούργησε πολλά βραβεία που φέρουν το όνομα της. Όπως το βραβείο για την πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, το βραβείο της UNESCO ”Μελίνα Μερκούρη” για την πολιτική προσφορά που δίνεται ανά 2 χρόνια καθώς και το βραβείο καλύτερης νεότερης γυναίκας ηθοποιού στο θέατρο. Πολλοί δρόμοι και πλατείες έχουν το όνομα της και όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.

Το 1994, η Μελίνα Μερκούρη σε ηλικία 74 ετών πεθαίνει στο νοσοκομείο Memorial της Νέας Υόρκης, νικημένη από τον καρκίνο. Δεν έζησε να δει μερικά χρόνια μετά τη δικτατορία να ανέρχεται ξανά στα μήκη και στα πλάτη της γης. Ό,τι πολέμησε να ανθίζει σε όλο τον κόσμο. Τον πολιτισμό που υποστηρίζει να παρακμάζει μέσα από διαστρεβλωμένες ιδέες. Ιστορικές αξίες να καταρρακώνονται και πολιτισμικές σταθερές να ποδοπατούνται χάριν της εύκολης και της γρήγορης δημοσιότητας, της ξενομανίας, της έλλειψης παιδείας και αισθητικής!

Σαν άλλος Χατζιδάκις λοιπόν σου τραγουδώ : “Καληνύχτα Μελίνα, αυτός ο κόσμος δε θα αλλάξει ποτε!”

Μάνος Σταφυλαράκης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

error: Content is protected !!